Në Shqipërinë e ditëve tona, politikja – pavarësisht se ç’emër shoqëron: hapësirën, shtresën shoqërore, paritë, interesat, apo një rreth të caktuar – është konsideruar gjithmonë sinonim i “të fuqishmes.” Ajo shpesh përdoret me një qëllim shumë praktik, pikërisht për të mjegulluar vendin e vërtetë ku qëndron pushteti, pavarësisht dukjeve. Siç ka vërejtur dikur shkrimtari i shquar sicilian Leonardo Sciascia, “Pushteti qëndron gjithmonë diku tjetër.”
I marrim ose jo në shqyrtim përjetimet e shqiptarëve përpara viteve 1990, kur vendi ishte nën sundim stalinistësh, apo në periudhën menjëherë pas rrëzimit të regjimit, në vitin 1991, marrëdhënia midis qeveritarëve dhe të qeverisurve ka qenë vërtet e pazakontë.
Gjatë epokës staliniste në Shqipëri, nën sundimin autoritar të Enver Hoxhës, paria politike ngriti një regjim shumë të centralizuar, të karakterizuar nga politika izolacioniste. Udhëheqja ndoqi një politikë të vetë-mjaftueshmërisë, duke e veçuar Shqipërinë prej bashkësisë ndërkombëtare. Ky izolim kontribuoi në ndjesinë e shkëputjes së parisë qeverisëse nga shoqëria më e gjerë. Taktikat e pamëshirshme të regjimit, duke përfshirë spastrime politike, burgosjen e kundërshtuesve të tij, si dhe një kulturë të përhapur frike, e përforcuan ndarjen midis parisë politike dhe njerëzve të thjeshtë. Popullsia e shihte kryesisht klasën sunduese si të largët, e cila vështirë se mund të thërritej në vëmendje.
Ende sot, kur flasim për sferë politike, ajo përfaqëson një botë të fuqishme që funksionon me logjikën e saj unike, shpesh krejtësisht të ndryshme, kur nuk është krejt e kundërt, me logjikën që përshkon shoqërinë. Është një botë që mund të jetë e mbyllur dhe e paprekshme, ashtu si në epokën e komunizmit, kur politika banonte në Olimpin e vet, e mbushur me dramat e brendshme – intriga, vetëvrasje, spastrime – dhe me llojin e vet të komedisë, të shprehur kryesisht përmes pompozitetit të fjalimeve zyrtare ose nivelit intelektual të atyre parvenus që i rrinin në krah regjimit.
Megjithatë, ajo është një botë që mund të jetë gjithashtu qartas e tejdukshme, si në Shqipërinë e sotme, në të cilën politika është shndërruar në një spektakël publik, ku vijat midis tragjedisë dhe komedisë janë bërë gjithnjë e më të pashqueshme, duke e bërë atë të përshtatshme për një shfaqje televizive argëtuese. Kalimi në demokraci dhe reformat e tregut kanë sjellë elemente të transparencës dhe hapjes në sferën politike. Megjithatë, ato i kanë dhënë jetë gjithashtu një forme të veçantë të teatrit politik. Politika bashkëkohore shqiptare, herë pas here, ka marrë formën e një spektakli, me mosmarrëveshje publike dhe skandale që teatrojnë shpesh në media. Kjo shfaqje mund të shihet si përgjigje ndaj mbylljes, fshehtësisë, së regjimit të mëparshëm. Një shembull i dukshëm i këtij evolucioni është dalja në skenë e figurave karizmatike politike, të cilët shfrytëzojnë personalitetin e tyre publik dhe ekspozimin në media për të fituar popullaritet.
Megjithatë, gjatë të dy epokave, qoftë kur duket si e ngujuar apo qoftë kur del në dritë të diellit, politika është përftuar vazhdimisht si e largët, që banon diku tjetër, që qeveris nga lart dhe që mishërohet nga të tjerë. Në kontrast të fortë, të ndërvarurit prej saj, ose thjesht “populli”, zënë një pozitë më të ulët. Gjatë epokës komuniste, termi “populli” përdorej shpesh për të përcjellë një ndjenjë uniteti, në përputhje me narrativën propagandistike të shtetit. Megjithatë, emërtesa ishte gjithashtu një mjet manipulimi, pasi shteti kontrollonte narrativën dhe impononte përshtatjen pas rregullave.
Në kohët tona pastaj, “populli” mund të shihet si një identitet më i larmishëm dhe i fragmentuar. Peizazhi politik bashkëkohor, me partitë e tij të shumta dhe interesat që mbivendosen mes tyre, ka sjellë segmentimin brenda popullsisë, secili me prioritetet dhe lidhjet e veta. Ky ndryshim pasqyron pluralizmin e ideve dhe lëvizjeve politike në Shqipërinë post-komuniste.
Sot, sfera politike mbetet kryesisht e paprekshme, përveç disa shtrëngimeve duarsh ceremoniale. Unitetit të hamendshëm të pushtetit—ose, më saktë, grupi i kompromiseve apo pakteve të bëra pas dyerve të mbyllura mes politikanëve ose anëtarëve të parisë—i korrespondon përçarja e të njëjtit në sferën publike. Kjo përçarje përkeqësohet nga fragmentimi i partive politike dhe prania e grupeve të shumta të interesit, duke e bërë të vështirë për popullsinë të formojë një zë të përbashkët dhe me ndikim në procesin politik. Si rezultat, peizazhi politik mund të duket monokromatik, me dinamikat e vërteta të pushtetit të fshehura nën sipërfaqe. Ndjenja e bashkësisë si një parim udhëheqës i veprimit duket e cenueshme për shkak të natyrës aktuale monokromatike të pushtetit.
Duhet pranuar gjithqysh se ekrani televiziv ka zhbërë murgërinë e dikurshme të politikës, duke i bërë përfaqësuesit e saj të duken më të brishtë në sytë e publikut. Qasja e ekranit televiziv, së bashku me ardhjen e epokës digjitale, ka shembur barrierën dikur të padepërtueshme mes sferës private, nga njëra anë, dhe angazhimit publik në politikë, nga ana tjetër. Ajo që dikur ishte një arenë e largët, madje pothuajse asketike, tani shfaqet e prekshme, e zhveshur para vëzhgimit publik. Debatet televizive, mbulimi mediatik dhe rrjetet sociale kanë nxjerrë në pah mekanizmat e brendshëm dhe dramat e botës politike, duke e bërë atë më të depërtueshme dhe, herë pas here, më të cenueshme.
Herë pas here, thirrjet retorike për përfshirjen e të rinjve në politikë ose për demokratizimin/rivitalizimin e klasës politike frymëzojnë njëfarë shprese në shoqëri për të çarë paprekshmërinë e përftuar. Këto thirrje për ndryshim shërbejnë si një fener optimizmi, duke ftuar një brez të ri qytetarësh të hyjnë në arenën politike. Brezi i ri, i pajisur me mjetet moderne të komunikimit dhe një këndvështrim të freskët, sjell një gjallëri unike në peizazhin politik, duke sfiduar normat e vendosura dhe duke rishkruar marrëdhënien mes të qeverisurve dhe qeverisësve. Kjo ringjallje e klasës politike, edhe pse has në qëndresën e strukturave tradicionale të pushtetit, ushqen besimin se qytetarët mund të luajnë një rol më të drejtpërdrejtë dhe aktiv në formësimin e së ardhmes së vendit të tyre, duke kapërcyer kështu hendekun mes sferës private dhe asaj publike në angazhimin politik.
Shënim: Ky shkrim është pronësi intelektuale e “Peizazhe të fjalës”. Lexo KËTU.
