Në fund Yahya Sinwari vdiq brutalisht në rrënojat e Gazës, ashtu si dhjetëra mijëra viktima të tjera të luftës që ai nisi një vit më parë. Në një përplasje armësh me një patrullë izraelite në Gazën jugore, lideri i Hamasit, lëvizjes islamike palestineze, u vra më 17 tetor. Masakra e një viti më parë që ai organizoi ndryshoi trajektoren e Lindjes së Mesme, edhe pse jo në mënyrën që ai ëndërronte.
Vdekja e tij e befasishme do të lëkundë sërish fatin e rajonit, duke e lënë Hamasin pa lider, Gazën pa ndonjë qeverisje të dukshme dhe më Izraelin të aftë të pretendojë se një qëllim kyç i luftës është arritur më në fund dhe me një kosto të madhe në jetë. E gjithë kjo ngre mundësinë për një armëpushim dhe lirim të pengjeve në Gaza. Dhe nëse kjo ndodh, ka një rrugë të ngushtë për një de-përshkallëzimin në të gjithë rajonin, edhe pse lufta në Liban po zhvillohet dhe perspektiva e hakmarrjes izraelite kundër sulmeve raketore iraniane duket e madhe.
Sinwari, 61 vjeç, kaloi vite duke planifikuar sulmin e 7 tetorit të vitit 2023, në të cilin mijëra luftëtarë të Hamasit kapën Izraelin në befasi, duke shpërthyer përmes kufirit të Gazës dhe duke vrarë afro 1 mijë e 200 njerëz dhe duke marrë 250 pengje. Që atëherë ai kishte qenë i fshehur, nën tokë në një labirint tunelesh, duke komunikuar me miqtë e tij përmes shënimeve të shkruara me dorë, dhe duke iu shmangur celularëve që mund të gjurmoheshin. I zhytur në pisllëk dhe errësirë për pjesën më të madhe të vitit të kaluar, ai dukej se kishte po aq kontroll mbi ngjarjet sa udhëheqësit botërorë në zyrat e tyre prej pellushi: duke inspektuar pengjet izraelite; duke negociuar nëpërmjet prokurave me CIA-n; dhe duke drejtuar sulmet ushtarake.
Ai ishte në krye të listës së shënjestrave për Forcat e Mbrojtjes të Izraelit (IDF) pasi divizionet e saj të blinduara shkatërruan brezin bregdetar dhe avionët e saj e bombarduan atë. Në fund nuk ishte forca masive apo inteligjenca e teknologjisë së lartë që e kapi, por një takim i rastësishëm. Sipas raporteve fillestare ai ishte me dy burra të tjerë natën pranë Rafahut. I pikasur nga një patrullë këmbësore e IDF-së, e shoqëruar me tanke, ai u vra nga përplasja me armë që pasoi. Patrulla nuk kishte qenë në kërkim të tij dhe trupi i tij u identifikua vetëm të nesërmen kur një dron vëzhgoi ndërtesën gjysmë të rrënuar ku ai ishte strehuar.
Sinwari besonte se sulmi i tij ndaj Izraelit do të shënonte fillimin e fundit të shtetit hebre. Një zbatues i Hamasit që nga themelimi i lëvizjes në vitet 1980, ai kaloi 23 vjet në një burg izraelit, pasi u dënua për vrasjen e katër palestinezëve të akuzuar për bashkëpunim me Izraelin. I liruar në një shkëmbim të burgosurish në vitin 2011, ai filloi të planifikonte atë që do të bëhej sulmi i 7 tetorit kur të kthehej në Gaza, sipas inteligjencës izraelite. Dokumentet e kapura nga Izraeli sugjerojnë se ai u angazhua me Hizbullahun, një tjetër milici e mbështetur nga Irani, me bazë në Liban, me shpresën për të koordinuar një sulm të shumëfishtë mbi Izraelin.
Por ndërsa Hamasi arriti objektivin e tij të menjëhershëm më 7 tetor, duke mposhtur bazat e IDF në kufijtë e Gazës dhe duke masakruar izraelitët, Hizbullahu u mjaftua me gjuajtjen e raketave me rreze të shkurtër veprimi. IDF vendosi përforcime në kufirin me Libanin dhe evakuoi civilët pranë tij. Pastaj pushtoi Gazën.
Ekzistojnë dy pikëpamje për trashëgiminë e Sinwarit brenda inteligjencës izraelite. Disa besojnë se ai bëri një gabim fatal, duke menduar se IDF do të ishte shumë kundërshtare ndaj rrezikut për të dërguar ushtarët e saj në qytetin e Gazës. “Sinwari mendonte se e njihte shoqërinë izraelite dhe se ajo kishte ecur më pak.”- thotë një analist. Të tjerë mendojnë se ai ishte i motivuar nga fanatizmi. “Sinwari ishte plotësisht i përgatitur për të sakrifikuar Gazën dhe popullin e saj.”- thotë një oficer i lartë i IDF-së i cili ka kaluar vite duke studiuar dosjen e Sinwarit. Sido që të jetë, pasojat e sulmit të tij nuk kanë qenë asnjë triumf edhe nga standardet e tij brutale. Izraeli e ka reduktuar krahun ushtarak të Hamasit, edhe pse në këtë proces shkatërroi Gazën, vrau mbi 40 mijë njerëz dhe shkaktoi zemërim global. IDF i ka prerë kokat edhe udhëheqjes së Hizbullahut. Dhe ndërsa Irani ka nisur sulmet me raketa në Izrael, së fundmi më 1 tetor, Izraeli ka rivendosur parandalimin ushtarak duke goditur përfaqësuesit iranianë në të gjithë rajonin dhe, ndoshta, duke u kundërpërgjigjur drejtpërdrejt kundër Iranit me sulme ajrore në ditët në vijim.
Tre pyetje të mëdha dalin tani. Njëra është se çfarë ndodh me Hamasin. Ai ka një vakum lidershipi që mund të shohë që kontrolli i tij i mbetur në Gaza të ikë. Izraeli tani ka eliminuar trojkën e vijës së ashpër që kishte kontrollin e organizatës: Yahya Sinwarin, Muhammad Deifin dhe Marwan Issanë, së bashku me të paktën gjysmën e lidershipit të lartë të lëvizjes në Gaza. Përveçse ishte shefi në Gaza që nga viti 2017, Sinwari ishte dhe udhëheqësi i përgjithshëm i lëvizjes për tre muajt e fundit, duke zëvendësuar Ismail Haniyehun, kreun e byrosë së saj politike që u vra nga Izraeli në Teheran më 31 korrik. Hamasi ka ende mijëra luftëtarë në Gaza, të cilët tani janë në atë që IDF e quan “modalitet gueril”, pasi kanë humbur shumicën e komandantëve të tyre. Vëllai dhe krahu i djathtë i Sinwarit përmendet si komandant potencial i përkohshëm në Gaza, por është më shumë një njeri i fortë lokal, pa peshë drejtuese përtej Gazës.
Disa analistë izraelitë parashikojnë një vakum në të cilin disa banorë të Gazës kundërshtojnë Hamasin dhe liderët lokalë të dalin në pah. Hamasi ka një udhëheqje “jashtë” kryesisht të bazuar në Katar, Turqi dhe Liban. Figura e lartë e mbijetuar e këtij krahu, ish-shefi i Byrosë Politike Khaled Meshali, një rival i zotit Sinwar, mund të marrë frenat. Ai është një figurë më pragmatike dhe ka qenë kundër marrëdhënieve me Iranin, të cilat nën Haniyehun dhe Sinwarin u intensifikuan.
Kjo çon në pyetjen e dytë: nëse kushtet tani mund të jenë të përshtatshme për një armëpushim në Gaza. Ajo që mbetet nga Hamasi mund të përpiqet të bëjë një marrëveshje duke përdorur 101 pengjet e mbetura izraelite (rreth gjysma e të cilëve supozohen të vdekur) në mënyrë që të shkaktojë një armëpushim që e lejon atë të përpiqet të mbajë kontrollin e rripit, ose udhëheqësit e tij për të siguruar kalimin e sigurt prej saj. Në një deklaratë që njoftonte vdekjen e Sinwar, Benjamin Netanyahu, kryeministri i Izraelit, ua ofroi këtë perspektivë atyre që mbanin pengje. “Ata që do të dorëzojnë armët, ne do t’i lejojmë të largohen dhe të jetojnë.” Qeveria izraelite tashmë ka kontaktuar me ndërmjetësit që kishin trajtuar bisedimet për armëpushim.
Sinwari kishte kërkuar një tërheqje të plotë dhe të përhershme të IDF-së nga Gaza si kusht për një marrëveshje të tillë. Netanyahu, pavarësisht nga lutjet e shefave të tij të sigurimit, e kundërshtoi me vendosmëri një hap të tillë. Tani ai mund të nxitet për të pranuar një marrëveshje, të cilën administrata e Bidenit ia ka kërkuar gjithashtu atij, nëse Hamasi është me të vërtetë i përgatitur të ulë kërkesat e tij.
Netanyahu, popullariteti i të cilit u prish pas sulmeve të 7 tetorit, mund të mendojë se ai mund të organizojë një ringjallje tjetër në karrierën e tij të gjatë me rikthime të pamundura. Jashtë një krahu ekstremistësh fetarë brenda kabinetit, Izraeli ka pak interes të marrë përgjegjësinë për Gazën, e jo më ta rindërtojë atë. Nëse një autoritet alternativ qeverisës i një lloji merr përsipër përgjegjësinë imagjinare pas një armëpushimi, është të paktën e mundur që e ardhmja e rripit të jetë diçka tjetër përveç varfërisë së përhershme dhe anarkisë ose aneksimit eventual.
Pyetja e fundit është nëse perspektiva e një armëpushimi dhe lirimi i pengjeve në Gaza mund të çojë në një deeskalim më të gjerë në të gjithë rajonin. Udhëheqësit e Iranit mund ta duan tani këtë, të paktën përkohësisht. Ndërsa ata dhe përfaqësuesit e tyre duke përfshirë Hizbullahun dhe Huthit në Jemen pretendojnë se po luftojnë me Izraelin në simpati ndaj palestinezëve, ata janë gjithashtu pjesëmarrës në një luftë paralele midis Izraelit dhe regjimit iranian. Megjithatë, pas shkatërrimit të shkaktuar mbi Hamasin dhe Hizbullahun, oreksi i tyre për të luftuar këtë luftë mund të jetë pakësuar. Si Sinwari ashtu edhe Hassan Nasrallahu, kreu i Hizbullahut, janë vrarë nga Izraeli. Mund të ketë më shumë vuajtje që do të vijnë. Më 17 tetor, Amerika bombardoi vendet e Houthive në Jemen, ndërsa Irani po pret hakmarrjen e Izraelit kundër sulmit të tij raketor: Izraeli ka shumë të ngjarë të synojë vendet ushtarake pasi Amerika kundërshtoi që ai të godiste objektet bërthamore ose të naftës të Iranit.
A beson Izraeli se mundet ta ndalojë me siguri luftën? Sinwari ia doli t’i jepte goditjen më të rëndë shtetit hebre në historinë e tij. Por Izraeli tani ka bërë një rrugë të gjatë për të rivendosur parandalimin ushtarak – megjithëse me kosto të madhe reputacioni jashtë Lindjes së Mesme dhe me kosto të madhe njerëzore në Gaza. Lufta afatgjatë midis Izraelit dhe Iranit nuk ka mbaruar, as tragjedia e palestinezëve pa shtetësi. Ende është e mundur të shihet një rrugëdalje: një hakmarrje e kalibruar izraelite ndaj Iranit; një negociatë armëpushimi në Gaza dhe një de-përshkallëzim në Liban. Sinwari do ta urrente ta dëgjonte atë, por vdekja e tij krijon një mundësi për Izraelin të marrë një rrugëdalje që mund të çojë, ndoshta, në përfundimin e kësaj lufte.
Artikullin origjinal të “The Economists” mund ta lexoni duke klikuar këtu
