Nga Besmir Semanaj
Në një epokë digjitale ku privatësia dhe e drejta për informim janë thelbësore për një shoqëri demokratike, implementimi i teknologjisë DPI (Deep Packet Inspection) nga Ofruesit e Shërbimeve të Internetit (ISP) në Shqipëri ngre shqetësime serioze. Kjo teknologji, e cila mundëson monitorimin dhe analizimin e trafikut në internet deri në detaje të përmbajtjes, përbën një ndërhyrje të thellë në sferën private të qytetarëve. Për më tepër, ajo bie ndesh me disa nene themelore të Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë. DPI është një teknologji që i lejon autoritetet ose kompanitë të “shohin brenda” paketave të të dhënave që qarkullojnë në rrjet – përtej adresave IP dhe titujve të faqeve, duke zbuluar përmbajtje komunikimi, preferenca, dhe sjellje online të përdoruesve. Ndryshe nga teknologjitë tradicionale të mbikëqyrjes, DPI është shumë më e ndërhyrshme dhe vështirë të justifikohet me parimin e proporcionalitetit në një shtet demokratik.
Shkeljet kushtetuese nga implementimi i DPI
1. Neni 36 – E drejta për jetën private
Kushtetuta e Shqipërisë garanton të drejtën e çdo individi për respektimin e jetës së tij private dhe familjare. DPI, në mënyrë të natyrshme, e cenon këtë të drejtë, pasi lejon monitorimin e sjelljes dhe komunikimeve personale pa dijeninë apo pëlqimin e qytetarëve. Në mungesë të një vendimi gjyqësor apo një ligji të posaçëm që përcakton qartë kufijtë e një ndërhyrjeje të tillë, ky proces bie ndesh me parimet kushtetuese.
2. Neni 37 – Mbrojtja e të dhënave personale
Ky nen u jep qytetarëve të drejtën të kontrollojnë dhe të kërkojnë korrigjimin apo fshirjen e të dhënave personale të mbledhura në mënyrë të paligjshme. DPI operon përtej këtij kontrolli: të dhënat mblidhen në mënyrë të heshtur dhe të pakontrolluar. Mungesa e transparencës në mënyrën se si ISP-të mbledhin, ruajnë apo ndajnë këto të dhëna është në kundërshtim me këtë të drejtë kushtetuese.
3. Neni 22 – Liria e mendimit dhe e shprehjes
Nëse DPI përdoret për të filtruar përmbajtje ose për të bllokuar faqe të caktuara, atëherë ky mekanizëm kthehet në një formë censure teknologjike. Ndalimi i qasjes në informacion, pa vendim gjykate apo pa një bazë ligjore të qartë, përbën shkelje të së drejtës për informim dhe shprehje të lirë.
4. Neni 17 – Parimi i proporcionalitetit në kufizimin e të drejtave
Kushtetuta përcakton se të drejtat dhe liritë themelore mund të kufizohen vetëm me ligj, dhe vetëm në rastet kur kjo është e nevojshme dhe proporcionale në një shoqëri demokratike. Në rastin e DPI-së, mungon një ligj specifik që autorizon një ndërhyrje të tillë, si dhe mbikëqyrje e pavarur për të garantuar proporcionalitetin. DPI për nga natyra e saj është një mjet tepër invaziv dhe masiv për të qenë i justifikueshëm si “zgjidhje standarde”.
5. Neni 123 – Marrëveshjet ndërkombëtare dhe detyrimet e Shqipërisë
Shqipëria është palë në Konventën Evropiane për të Drejtat e Njeriut dhe synon harmonizimin me Rregulloren Evropiane për Mbrojtjen e të Dhënave (GDPR). Të dy këto dokumente vendosin standarde të larta për privatësinë dhe të drejtën për mbrojtjen e të dhënave. DPI, i zbatuar në mënyrë masive dhe pa garanci ligjore, është në kundërshtim me këto angazhime ndërkombëtare.
Në mungesë të një ligji të qartë, transparent dhe të mbikëqyrur nga një organ i pavarur, zbatimi i DPI-së është antikushtetues dhe i rrezikshëm. Nuk është vetëm një çështje teknike – është një çështje thelbësore për demokracinë, për liritë individuale dhe për funksionimin e shtetit të së drejtës.
Në vend që të përqafojë teknologjitë që kërcënojnë të drejtat themelore të njeriut, Shqipëria duhet të orientohet drejt garantimit të tyre përmes legjislacionit të qartë, mbikëqyrjes së pavarur dhe respektimit të standardeve ndërkombëtare të të drejtave të njeriut.
