Nga Llambion Dhimitri
Dështim i paralajmëruar: Si u la të degradojë aksi Librazhd–Pogradec deri në pikën e kolapsit strukturor.
Dëmtimi i rëndë i urës dhe segmentit rrugor në zonën “Arrat e Gurrës” në aksin Librazhd–Pogradec është rasti tipik i dështimit të menaxhimit infrastrukturor, mungesës së mirëmbajtjes parandaluese dhe neglizhencës institucionale afatgjatë.
Shirat e fundit dhe rrëshqitjet e dheut janë faktorë nxitës, por jo shkak rrënjësor. Në inxhinierinë gjeoteknike, reshjet intensive:
– Rrisin presionin e ujit në pore.
– Ulin kohezionin efektiv të tokës.
– Aktivizojnë sipërfaqe të vjetra rrëshqitjeje.
Por këto efekte janë të parashikueshme dhe të modelueshme. Çdo projekt serioz në terren malor duhet të ketë:
– Analizë stabiliteti me koeficient sigurie >1.3–1.5 në kushte të ngopura.
– Sistem drenazhi funksional (kanale, tubacione, drenazh subhorizontal).
– Monitorim periodik të çarjeve dhe deformimeve.
Nëse një segment arrin në fazë ku çarjet thellohen progresivisht dhe ura rrezikon kolaps, kjo tregon se problemi ka qenë kronik dhe i njohur, jo emergjent.
Në praktikat moderne të menaxhimit të aseteve rrugore, infrastruktura:
– Inspektohet periodikisht.
– Klasifikohet sipas nivelit të riskut.
– Ndërhyhet para se defekti të bëhet kritik.
Në rastin konkret, kishte raportime të mëparshme për çarje dhe deformime. Çdo inxhinier strukturor e di që:
– Çarja në asfalt është simptomë.
– Lëvizja në trupin e embankmentit është patologjia reale.
– Dëmtimi në beton të urës tregon lëvizje diferenciale të themeleve.
Nëse ndërhyrja kufizohet vetëm në asfaltim kozmetik dhe jo në stabilizim të trupit të rrugës, atëherë degradimi është i pashmangshëm.
Shumica e dështimeve në rrugë malore në Shqipëri kanë një emër të përbashkët: Sistem drenazhi i pamjaftueshëm ose i bllokuar.
Nëse:
– Uji sipërfaqësor nuk largohet shpejt,
– Uji nëntokësor nuk kapet me drenazh të thellë,
– Kanale anësore janë të mbushura me sediment,
atëherë rruga funksionon si një digë e përkohshme që ngop tokën poshtë saj.
Kjo është përgjegjësi e drejtpërdrejtë e mirëmbajtjes publike, jo e klimës.
Ekzistojnë dy skenarë kritikë:
1. Projekti fillestar nuk ka marrë parasysh mjaftueshëm rrezikun gjeoteknik.
2. Projekti ka qenë korrekt, por kontrolli i zbatimit dhe mirëmbajtja kanë dështuar.
Në të dy rastet, përgjegjësia është institucionale.
Në një shtet funksional, një aks kombëtar me rëndësi strategjike si Librazhd–Pogradec nuk lihet të arrijë në fazë ku:
– Vendoset qarkullim me një korsi për muaj,
– Çarjet zgjerohen progresivisht,
– Dhe ndërhyrja bëhet vetëm kur rreziku është bërë publik.
Inxhinieria e infrastrukturës njeh një parim të thjeshtë:
1 euro mirëmbajtje parandaluese kursen 4–7 euro rindërtim emergjent.
Kur ndërhyrja bëhet në fazë kolapsi:
– Rritet kostoja e riparimit.
– Rritet risku për jetë njerëzish.
– Ndërpritet ekonomia rajonale.
– Dëmtohet besimi publik.
Kjo nuk është vetëm çështje teknike por është çështje menaxhimi publik dhe prioritetesh buxhetore.
Dëmtimi i urës dhe rrugës në aksin Librazhd–Pogradec nuk është një incident i izoluar nga shirat.
Është rezultat i:
– Mungesës së monitorimit gjeoteknik.
– Mungesës së drenazhit funksional.
– Mirëmbajtjes reaktive në vend të asaj parandaluese.
– Kulturës së ndërhyrjes vetëm pas krizës.
Shirat vetëm zbuluan atë që ishte lënë të kalbej nën sipërfaqe.
Nëse ky rast nuk shërben si pikë kthese për auditim të plotë teknik dhe përgjegjësi institucionale, atëherë kolapse të ngjashme do të jenë çështje kohe, jo rastësie.
