Nga Dallandyshe Xhaferri
Si të rinjtë po i sfidojnë normat tradicionale të burrërisë dhe po ndërtojnë një shoqëri më të hapur ku emocionet dhe të drejtat gjinore nuk janë më tabu. Një burrë në Ballkan nuk mund të qajë kurrë. Ai kurrë nuk mund të tregojë shenja dobësie apo të bëhet emocional. Nëse do të zëvendësonim fjalën “Ballkan” me emrin e çdo vendi të rajonit, kuptimi do të mbetej i njëjtë, ashtu si forca e kësaj fjalie është ngulitur në mendjet tona prej brezash. Megjithatë, burrat e sotëm ballkanas jo vetëm që po i sfidojnë këto stereotipe, por në mënyrën e tyre, ata po ndihmojnë në krijimin e një shoqërie më tolerante, ku “të jesh burrë” nuk do të thotë më fshehje e emocioneve dhe “të jesh grua” nuk do të thotë më të kesh më pak të drejta apo detyra në shoqëri.
Stereotipet gjinore: Një trashëgimi nga e kaluara
Llazar Simic, një student 24-vjeçar nga Serbia, shpjegon se si djemtë inkurajohen që në moshë të re të jenë të ashpër, konkurrues dhe stoikë, ndërsa shfaqja e emocioneve konsiderohet si një “mëkat”. “Ky presion mund të vazhdojë deri në moshën madhore, duke ndikuar në shëndetin e tyre mendor, marrëdhëniet dhe zgjedhjet e karrierës.”- thotë Llazari, duke shtuar se presioni ndaj burrave për t’u përshtatur me nocionet tradicionale të burrërisë mund të çojë në mungesë të shprehjes emocionale, e cila është e dëmshme jo vetëm për mirëqenien e tyre por edhe për shoqërinë në tërësi.
“Në mënyrë të ngjashme, ajo mund të përforcojë rolet kufizuese për gratë dhe të kufizojë potencialin për barazi të vërtetë dhe respekt të ndërsjellë. Kjo është veçanërisht e dukshme në disa pjesë të Ballkanit”, shton Llazari. Në Ballkanin Perëndimor, stereotipet gjinore janë pothuajse identike dhe burrat e sotëm përballen me presione nga e kaluara. Kristijan Trajchov, një gazetar 24-vjeçar nga Maqedonia e Veriut, thotë se burrat shpesh ndihen nën presion për të bërë gjëra që tradicionalisht kryheshin nga burrat në të kaluarën. “Pra, edhe në të tashmen, ekziston një stereotip se disa gjëra mund dhe duhet të bëhen vetëm nga burrat dhe disa gjëra vetëm nga gratë, që është një pikëpamje e gabuar e gjërave.”, tha Kristijani.
“Në përgjithësi, familjet në Maqedoni gjithmonë presin më shumë nga burrat thjesht sepse janë burra, dhe pritshmëritë prej tyre janë më të larta, gjë që nuk është e drejtë. Shumë shpesh, gratë nënvlerësohen vetëm sepse janë gra, dhe cilësitë dhe aftësitë e tyre nuk vlerësohen në situatat kur ato demonstrojnë njohuritë dhe aftësitë e tyre. Përderisa ky mendim nuk ndryshon, shoqëria në Maqedoni vështirë se do të përparojë në shumë fusha.”, shton Kristijani.
Ndryshimi i mentaliteteve në Ballkan: Një sfidë për brezin e ri
Nikolla Xhimitiku, student i vitit të pestë të mjekësisë në Universitetin e Mjekësisë në Tiranë, thotë se shumë stereotipe me bazë gjinore u krijuan në një kontekst të caktuar ku burrat duhej të ishin “të fortë”. Ai shton se burrat dhe gratë në shoqëri ishin formuar ndryshe, duke çuar në dallime në rolet e tyre gjinore. Megjithatë, ai beson se stereotipet e palogjikshme duhet të luftohen.
“Prandaj, jo të gjitha stereotipet duhet të luftohen. Për stereotipet e palogjikshme, e vetmja përgjigje është edukimi, por gjithçka duhet bërë me kujdes, sepse vetëm një vijë e hollë e ndan korrigjimin nga absurditeti i përjetshëm. Ne mund t’u japim liri njerëzve për të jetuar stile të caktuara jetese, por kjo nuk do të thotë se duhet t’i ndalojmë shoqërisë të ketë pritshmëri.”, thotë Nikolla.
Ndërkohë, Llazari argumenton se rolet e caktuara në shoqëri, ku kryefamiljari është burri, i cili siguron mbështetje financiare dhe duhet të marrë vendime të vështira, burojnë nga strukturat e vjetra patriarkale. “Megjithatë, këto pritshmëri nuk pasqyrojnë realitetin e botës së sotme, ku rolet dhe përgjegjësitë mund të jenë më të larmishme dhe fleksibël”, thotë Llazari.
Kristijan Trajchov vëren se stereotipet gjinore që i portretizojnë burrat si “figura e madhe” gjatë kohës kur pritej të shkonin në luftë dhe të mbronin atdheun e tyre, kanë kontribuar në pritjet që burrat duhet të dinë gjithçka dhe të jenë në gjendje të bëjnë gjithçka. “Kjo është ndoshta arsyeja kryesore e nënvlerësimit të gruas dhe degradimit të saj. Thjesht nga burri pritet të jetë lider, të dijë gjithçka, të jetë në gjendje të bëjë gjithçka, duke lënë pa justifikuar gratë mënjanë dhe duke i nënvlerësuar ato.”, thotë ai.
Në Ballkan, nocioni se një burrë nuk duhet të qajë kurrë apo të shprehë dobësi është i rrënjosur thellë, me të njëjtin ndjenjë që jehon në të gjithë rajonin. Fuqia e këtij besimi të gjatë ka vazhduar me breza, duke krijuar një kuptim të njëtrajtshëm të maskulinitetit që kërkon ndrydhje emocionale. Megjithatë, të rinjtë e sotëm në Ballkan jo vetëm që po i sfidojnë këto stereotipe të vjetruara, por po punojnë në mënyrë aktive drejt ndërtimit të një shoqërie më gjithëpërfshirëse ku të qenit burrë nuk barazohet më me fshehjen e emocioneve dhe të jesh grua nuk do të thotë më të kesh më pak të drejta apo përgjegjësi.
Stereotipet gjinore, të trashëguara nga e kaluara, kanë përjetësuar role dhe pritshmëri të ngurta. Të rinjtë në të gjithë rajonin po i vënë gjithnjë e më shumë në dyshim këto norma. Për shembull, presionet shoqërore për të qenë të ashpër dhe stoik që në moshë të re mund të çojnë në sfida të rëndësishme të shëndetit mendor dhe vështirësi në marrëdhëniet më vonë në jetë. Ky presion gjithashtu mund të përforcojë rolet kufizuese për gratë, duke kufizuar mundësitë e tyre për barazi dhe respekt. Si e tillë, shumë po bëjnë thirrje për një ndryshim në këto pikëpamje tradicionale, duke mbrojtur një shoqëri ku rolet janë më fleksibël dhe të larmishëm.
Sfida për brezin e ri është të kapërcejë këto mentalitete të rrënjosura. Duke hedhur poshtë pritshmëritë e vjetruara dhe duke promovuar një pikëpamje më të barabartë të roleve gjinore, ekziston një mundësi reale për të nxitur një shoqëri ku të gjithë, pavarësisht nga gjinia, mund të lulëzojnë dhe të kontribuojnë në mënyrë të barabartë. Përqafimi i një qasjeje moderne ndaj dinamikës gjinore është thelbësor për përparimin, duke siguruar që si burrat ashtu edhe gratë mund të marrin pjesë plotësisht dhe me drejtësi në të gjitha aspektet e jetës.
*Artikullin origjinal mund ta lexoni duke klikuar këtu
