Nga Mentor Kikia
Një marrëveshje mes Shqipërisë dhe NASA-s, u transmetua nga Ministria e Jashtme dhe mediat shqiptare si një ngjarje e madhe, sikur Shqipëria do të eksplorojë Hënën, Marsin e më tej akoma. Por çfarë është “Marrveshjet Artemis”, që nënshkroi Shqipëria? Ajo u krijuan në vitin 2020 nga SHBA-ja. Qëllimi është arritja e një traktati ndërkombëtar që synon: Përdorimin paqësor të hapësirës, sigurinë e misioneve, transparencë, shkëmbimin e të dhënave shkencore, regjistrimin e mjeteve hapësinore, shmangien e ndotjes në hapësirë, përdorimi me kriter i pasurisë natyrore të Hënës, ndihma në raste emergjencash etj etj. 73 vende i janë bashkuar kësaj nisme. Shqipëria ishte i 73-ti.
Tani, për ta thjeshtuar marrëveshjen, në lidhje me Shqipërinë, marrëveshja nënkupton:
Nëse ne shkojmë në Hënë:
* Të mos ndërtojmë atje një bazë ushtarake.
* Të mos rrethojmë një copë Hënë dhe ta quajmë “tokë e zënë”.
* Të mos hedhim mbetje teknologjike në orbitë, pasi ndotja hapësinore po bëhet një problem.
* Anijet tona kozmike duhet t’i regjistrojmë tek “Drejtoria e Transportit Hapësinor”, që të pajisen me “targa”.
* Nëse misionet tona hapësinore shikojnë një ekip amerikan, rus apo kinez që ka probleme, duhet ta ndihmojnë.
* Kur të shkojmë në Hënë, mund të marrim materiale atje për studime, por jo të ngarkojmë anijen tonë me gurë dhe rërë.
Marrëveshja synon të vërë pak rregull në mesin e vendeve që kanë kapacitete eksploruese. Në themel, ajo synon SHBA-në, Kinën dhe Rusinë, tri vendet me potencialet më të mëdha për misione hapësinore.
Kina dhe Rusia nuk e kanë nënshkruar marrëveshjen. Në mesin e nënshkruesve, përveç SHBA-së dhe disa vendeve që janë duke investuar dhe kanë kryer misione në këtë fushë si; Britania e Madhe, India, Kanadaja, Japonia, BE-ja me Agjencinë Europiane të Hapësirës, të tjerët janë si puna jonë. Do të shkojnë në Hënë kur të vendoset linja e urbanit Kaliforni – Hënë, vajtje-ardhje.
Marrëveshja krijon edhe hapësira për kërkime të përbashkëta mes NASA-as dhe Instituteve Kërkimore Shkencore në këtë fushë. Por, që ne të përfitojmë nga kjo hapësirë, duhet më parë të krijojmë këto institutet.
Kaq është Historia!
