David J. Kostelancik është emri që ka nominuar presidenti i Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Joe Biden për ambasador në Shqipëri. Në fakt Bideni e kishte emëruar Kostelancikun si ambasador të SHBA-ve në Tiranë që në janar të 2023-shit, por Senati nuk e pranoi dhe i kërkoi Bidenit të miratonte një kandidat të ri. E Bideni përsëri propozoi atë. Mirëpo ndonëse ka muaj që David J. Kostelancik është nominuar, ai ende nuk ka marrë miratimin nga senati i SHBA-ve dhe Shqipëria ka mbetur pa një ambassador që pas mbarimit të mandatit dhe largimit të Yuri Kimit.
Para pak ditësh, më 24 shtator senatorja demokrate nga Hampshire, Jeanne Shaheen, paraqiti një mocion mbështetës për ta miratuar këtë kandidaturë në Senat. Ajo tha se Kostelancik është një kandidat i kualifikuar dhe për më tepër flet shqip. “Unë vij sot në foltore, zoti President, për të mbështetur emërimin e David Kostelancik për ambasador të SHBA-së në Shqipëri. Për më shumë se 35 vjet, z. Kostelancik ka shërbyer si diplomat karriere i Shërbimit të Jashtëm dhe një kandidat i kualifikuar dhe shembullor për të përfaqësuar Shtetet e Bashkuara në një kryeqytet aleat. Ai gjithashtu shërbeu në Kongres si këshilltar i lartë i Departamentit të Shtetit në Komisionin e Helsinkit. Ashtu si shumë oficerë të shërbimit të jashtëm në karrierë, z. Kostelancik ia ka kushtuar karrierën e tij shërbimit të Shteteve të Bashkuara brenda dhe jashtë vendit. Ai ka shërbyer në Shqipëri më parë, si dhe në vende të tjera si Turqia, Rusia dhe Hungaria. Është e qartë se kemi një kandidat shumë të kualifikuar për të shërbyer si ambasador në Shqipëri. Por dua të them se pse është kaq kritike që të konfirmojmë një ambasador në Shqipëri dhe ta bëjmë këtë pa vonesë. Shqipëria është një histori e vërtetë suksesi për politikën e jashtme amerikane. Vetëm 30 vjet më parë, Shqipëria po zgjohej nga më shumë se katër dekada e sundimit komunist.”- tha senatorja Jeanne Shaheen sipas transkriptit të mbledhjes.
Ajo shtoi se Kina dhe Rusia i kanë ambasadorët e tyre në Shqipëri dhe sipas saj SHBA nuk duhet të vonojë për të dërguar përfaqësuesin e vet. “Mund t’ju them se Kina dhe Rusia kanë ambasadorë në kryeqytetin e Shqipërisë tani. I takon Senatit të SHBA-ve të përcaktojë nëse ne do vazhdohmë t’u lëmë terren kundërshtarëve tanë. Z. Kostelancik ka përvojën e nevojshme. Ai flet shqip. Ai është jashtëzakonisht i kualifikuar për të plotësuar postin për të cilin është nominuar. Për këto arsye, unë kërkoj që të mos vonohen më tej në konfirmimin e z. nominimi i Kostelancik.”-tha senatorja demokrate.
Mirëpo një senator republikan mori fjalën duke e kundërshtuar nominimin e Kostelancikut. Senatori Mike Lee, ngriti shqetësimet e tij mbi figurën e Kostelancikut, për shkak të qëndrimeve të forta të këtij të fundit në Hungari. Sipas republikanit, diplomati kishte ndërhyrë në politikën e brendshme të Hungarisë. “Ashtu si shumë kandidatë të administratës Biden-Harris, z. Kostelancik ka rezultuar i paaftë të lërë mënjanë partishmërinë e tij personale ndërsa përfaqëson interesat e SHBA-së jashtë vendit. Performanca e tij e kaluar si i Ngarkuar me Punë në Hungari duhet ta skualifikojë atë që të mos i besohet sërish një mantel diplomatik. Z. Kostelancik u përzie hapur në politikën hungareze. Ai sulmoi lirinë e shtypit dhe u angazhua në aktivizëm të hapur social, të cilin qeveria hungareze e shihte si ndërhyrje të padrejtë në politikën e brendshme të Hungarisë. Z. Kostelancik dëmtoi marrëdhënien tonë me një aleat të besueshëm dhe të rëndësishëm për hir të avokimit ideologjik partizan jashtë vendit.”-tha republikani Mike Lee, duke shtuar se administrata Biden-Harris i kishte të gjitha mundësitë për të paraqitur një kandidat të ri me më shumë reputacion për këtë pozicion kur kandidatura e Kostelancik u kthye nga Senati.
Gjatë këtyre diskutimeve, senatorja demokrate Jeanne Shaheen tha se vonesat në emërimin e ambasadorëve janë shqetësuese dhe me pasoja për sigurinë kombëtare, por mocioni i saj nuk u pranua për mungesë kuorumi, duke sjellë vonesa në konfirmimin e ambasadorit.
Por kush është David Kostelancik
David J. Kostelancik është një diplomat që ka shërbyer për një kohë të gjatë në Departamentin e Shtetit. Ai është emëruar dy herë si ambasador në Rusi dhe zëvendësambasador në Hungari. Për më tepër ai ka shërbyer edhe më parë në Shqipëri, në periudhën 1992-1994, si përfaqësuesi i parë për çështjet politike dhe ekonomike në ambasadën e porsahapur në Tiranë. Gjatë karrierës së tij diplomatike 30-vjeçare, Kostelancik ka qenë dhe drejtor i zyrës për Evropën Jugore dhe Qendrore në Departamentin e Shtetit. Ka shërbyer në misionet amerikane në OSBE dhe NATO, si dhe në Ankara të Turqisë. Përveç anglishtes dhe shqipes, ai flet gjithashtu rusisht, hungarisht dhe turqisht.
I rritur në një lagje emigrantësh çekë dhe sllovakë
Përpara se të bëhej një diplomat me përvojë, Kostelancik ishte një djalë i dashuruar me historinë, pasi ishte rritur pranë lagjes Pilsen, në anën perëndimore të Çikagos. Pilsen ishte një lagje plot me biznese të emigrantëve dhe Kostelancik u rrit duke dëgjuar gjuhët dhe duke mësuar mbi kulturat çeke e sllovake që u vendosën atje.
Tani, Pilsen është shtëpia e një komuniteti të madh latin, por kur Kostelancik po rritej në vitet 1960 dhe 1970, gjuha sllovake ishte gjuha e predikimeve të kishës së tij, çekishtja ishte një gjuhë që ofrohej në shkollën e mesme lokale dhe stendina e gazetave në qoshe shiste dy gazetat: Chicago Tribune dhe Denni Hlasatel.
“Kishte një komunitet të madh çek dhe sllovak në Çikago, dhe kjo me të vërtetë formësoi identitetin tim. Të katër gjyshërit e mi erdhën nga Çekosllovakia, emigrantë në Shtetet e Bashkuara në periudha të ndryshme midis Luftës së Parë Botërore dhe fillimit të viteve 1930.”- thotë Kostelancik gjatë një interviste me Truly Render për Universitetin e Miçiganit. “Kishte një komunitet të madh çek dhe sllovak në Çikago, dhe kjo me të vërtetë formësoi identitetin tim.”
Kurioziteti e çoi në rrugën drejt karrierës diplomatike
Si student i gjeneratës së parë të kolegjit në Universitetin Northëestern, Kostelancik u diplomua për matematikë dhe shkenca politike, ndërsa studionte gjithashtu katër vjet të gjuhës ruse. Kur po punonte për diplomën e tij, Kostelancik u mahnit nga kujtimet e studiuesit rus dhe oficerit të shërbimit të jashtëm George Kennan, i njohur për leksionet dhe shkrimet e tij mbi frenimin e ekspansionit sovjetik gjatë Luftës së Ftohtë. “Nuk e kisha ditur më parë ekzistencën e Shërbimit të Jashtëm. Thjesht mendova, ‘Kjo tingëllon mjaft interesante. Më lejoni të shoh se çfarë mund të mësoj për të.”– tregon ai. Pasi i shkroi një letër Departamentit të Shtetit, Kostelancik mori informacione me postë për karrierën në Shërbimin e Jashtëm dhe se si të fillonte duhet të bënte një test me shkrim, që bëhej një herë në vit, i ndjekur nga një provim me gojë.
Pasi interesi i tij ishte zgjuar, Kostelancik kishte synime të fillonte menjëherë studimet pasuniversitare. Pas vitit të tij të parë në Miçigan, Kostelancik ndërmori dy hapa që çuan në fillimin e karrierës së tij diplomatike: Ai bëri provimin e Shërbimit të Jashtëm, të cilin e kaloi, aplikoi dhe u zgjodh për një praktikë verore në Departamentin e Shtetit në Uashington, D.C. “Nuk e kisha asnjë ide se në çfarë po futesha, absolutisht asnjë.”- thotë ai. “Dhe pothuajse askush nga Miçigan nuk po bënte diçka të tillë në atë kohë, por unë shkova.”
Gjatë praktikës së tij verore në Departamentin e Shtetit, Kostelancik takoi njerëz të etur për ta ndihmuar të përgatitej për provimin me gojë të Shërbimit të Jashtëm. “Kisha mbikëqyrës dhe kolegë të Shërbimit të Jashtëm që të thoshin, ‘Kjo është ajo që duhet të bësh për t’u përgatitur’, gjë që ishte e mrekullueshme.” Vetëm kur u kthye në Ann Arbor dhe filloi semestrin e vjeshtës të vitit të tij të dytë, mësoi se kishte kaluar provimin me gojë. “Ju ose merrni një letër të hollë në postë që thotë ‘Na vjen keq…’, ose merrni një pako të trashë që thotë: ‘Nëse jeni vërtet të interesuar për Shërbimin e Jashtëm, filloni të plotësoni të gjithë këta formularë për të vazhduar procesin.’. Unë mora pakon e trashë.”-kujton diplomati.
Pasi mori diplomën e masterit në Programin e Studimeve Ruse, Evropës Lindore dhe Euroaziatike dhe pas mbarimit të provimeve të kandidaturës për doktoraturë, Kostelancik iu bashkua Shërbimit të Jashtëm. Ai synonte të kthehej në Ann Arbor përfundimisht për të përfunduar doktoraturën, por siç e parashikuan dhe këshilltarët e tij, ai ra në dashuri me karrierën dhe nuk pa më kurrë pas.
Një jetë jashtë vendit
Ndërsa shumë diplomatë kënaqen me detyra që shtrihen në të gjithë globin, specializimi i rrallë i Kostelancik në dinamikën rajonale të Evropës Qendrore, Evropës Lindore dhe Rusisë e ka çuar atë në punë me ndikim në ato fusha. Në fund të viteve 1990, Kostelancik u caktua për t’i shërbyer misionit të SHBA-së në NATO, pikërisht kur NATO ishte gati të hynte në konflikt me Serbinë për Kosovën.
Pak para 11 shtatorit të vitit 2001, posti i Kostelancik në Misionin e SHBA në Organizatën për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE) u bë një prioritet kombëtar kur, menjëherë pas 11 shtatorit, Presidenti George W. Bush mori telefonatën e tij të parë nga një lider i huaj, Vladimir Putini. “Putini në thelb tha: ‘Ne jemi me ju, me Shtetet e Bashkuara, në solidaritet. Si mund të punojmë bashkë?’ dhe të dy u ulën në OSBE.”- thotë Kostelancik. “Me të vërtetë e vështirë të besohet sot, 180 gradë në drejtim të kundërt nga ku jemi me Rusinë në OSBE këto ditë, por fillimi i viteve 2000 ishte një kohë shumë e frytshme në marrëdhëniet midis SHBA-së dhe Rusisë.”– thotë Kostelancik.
Ndërsa shërbente si zëvendës-këshilltar në Ambasadën e SHBA-së në Moskë në vitin 2009, Kostelancik koordinoi vizitën e Presidentit Barack Obama në qytet. “Si oficerë të Shërbimit të Jashtëm, ne besojmë se ekzistojnë vlera universale të lirisë së mendimit, lirisë së fjalës, lirisë së fesë dhe lirisë së shtypit. Pavarësisht nga çdo administratë e veçantë, ato themele të politikës së jashtme amerikane janë vërtet të rëndësishme. Unë kam bërë më të mirën time jashtë shtetit për të theksuar këtë vazhdimësi.”– thotë Kostelancik.
Jeta familjare jashtë vendit
Kostelancik u takua me gruan e tij Trishën, e cila punonte në Shërbimin Civil të SHBA-ve në atë kohë, në Ankara, Turqi. Të dy u martuan dhe kanë tre djem sëbashku: Timin, Danin dhe Benin. “Ne e orientuam Shërbimin e Jashtëm si atë që quhet ‘çift tandem’, ku të dy partnerët janë anëtarë të Shërbimit të Jashtëm.”– thotë Kostelancik. Ndërsa Trish mori pak pushim kur djemtë e tyre ishin të vegjël, ajo iu bashkua Shërbimit Civil, duke punuar në distancë nga vendet ku dërgohej me punë i shoqi. Familja shijoi kohën në Moskë, Bruksel, Belgjikë, Vjenë dhe Budapest.
“Është më e lehtë këto ditë se sa vite më parë kur ne po përpiqeshim ta bënim sepse Shërbimi i Jashtëm e kupton që njerëzit do të takohen me njëri-tjetrin dhe do të duan të bëjnë një jetë së bashku.”– thotë Kostelancik. “Por unë mendoj se djemtë tanë e shijuan vërtet jetën jashtë shtetit. Ishte pak e vështirë për të lëvizur çdo disa vjet, por atyre u pëlqente shumë. Ata i duan udhëtimet ndërkombëtare tani. Ata flasin disa gjuhë.”
Përparësitë e Kostelancik si ambasador i ardhshëm i SHBA në Shqipëri
Vitin e kaluar kur u nominua për këtë post, Kostelancik tha se përparësia e tij do të ishte forcimi i institucioneve të drejtësisë. “Nëse konfirmohem në këtë detyrë do të bashkëpunoj me Shqipërinë për të forcuar institucionet demokratike dhe institucionet e drejtësisë. Presidenti Joe Biden e ka përcaktuar luftën ndaj korrupsionit dhe krimit të organizuar si pjesë të strategjisë sonë kombëtare. Kjo është një sfidë kryesore për vendet e Ballkanit Perëndimor.”– Kostelancik sipas Zërit të Amerikës. Sipas tij, përparimi i reformës në drejtësi do të ndihmojë përparimin e Shqipërisë drejt integrimit europian.
Një tjetër çështje me rëndësi që ai është zotuar të merret është forcimi i mëtejshëm i partneritetit në mbrojtje. Ai tha se sulmi kibernetik i Iranit ndaj Shqipërisë në vitin 2022, tregoi nevojën për të investuar në infrastrukturë dhe trajnime për të ndërtuar një sistem kibernetik të qëndrueshëm.
