Kosova ndodhet përballë një prej krizave më të thella politike të pasluftës, e cila ka lindur menjëherë pas përfundimit të zgjedhjeve të fundit parlamentare. Edhe pse Lëvizja Vetëvendosje doli fituese e këtyre zgjedhjeve, mungesa e një shumice absolute në Kuvend ka shkaktuar një bllokim institucional që po zvarritet prej javësh. Përpjekjet për konstituimin e Kuvendit dhe formimin e institucioneve të reja kanë dështuar disa herë, ndërsa në horizont nuk përjashtohet as mundësia e zgjedhjeve të reja.
Zgjedhjet e 9 shkurtit 2025 në Kosovë sollën si rezultat fitoren e Lëvizjes Vetëvendosje, e udhëhequr nga Albin Kurti, e cila doli partia më e madhe për nga numri i votave, duke arritur 48 deputetë në legjislaturën e re. Megjithatë, ajo nuk arriti të sigurojë shumicën e thjeshtë prej 61 votash në Kuvend për të krijuar e vetme institucionet.
Kurti propozoi për kryetare të Kuvendit ministren në detyrë të Drejtësisë, eksponenten e Lëvizjes Vetëvendosje, Albulena Haxhiu, një nga bashkëpunëtoret më të afërta të tij. Por kjo zgjedhje u kthye në pikën më të nxehtë të krizës, duke prodhuar kundërshtime të forta nga partitë e tjera parlamentare.
Procedurat dhe ngërçi në konstituimin e Kuvendit
Sipas Kushtetutës së Republikës së Kosovës (neni 66), Kuvendi i sapozgjedhur duhet të mblidhet jo më vonë se 30 ditë pas certifikimit të rezultateve të zgjedhjeve. Në seancën konstituive zhvillohet zgjedhja e kryetarit të Kuvendit dhe më pas e nënkryetarëve.
Zgjedhja e kryetarit bëhet përmes votimit të fshehtë me fletëvotim, dhe kandidati duhet të marrë shumicën e votave të deputetëve të pranishëm. Pas katër seancash të dështuara për shkak të mungesës së kuorumit apo bojkotit nga partitë e tjera, procesi u bllokua.
Negociatat e dështuara: Kushti i Fatmir Limajt
Për të siguruar shumicën, Vetëvendosje nisi bisedime me parti të ndryshme, përfshirë Nismën Socialdemokrate të Fatmir Limajt, si dhe përfaqësues të minoriteteve. Por Limaj vendosi një kusht të qartë: mbështetje për konstituimin e Kuvendit vetëm nëse Albulena Haxhiu nuk ishte kandidatura për kryetare dhe që ky post, në rast kompromisi, t’i takonte partisë së tij – madje vetë atij personalisht.
Kjo kërkesë nuk u pranua nga Kurti, i cili nuk tërhoqi emrin e Haxhiut, çka çoi në bllokimin e negociatave dhe rrëzimin e disa seancave konstituive.
Roli i Presidentes dhe i Gjykatës Kushtetuese
Presidentja Vjosa Osmani, , ka kërkuar nga të gjitha palët që të tregojnë përgjegjësi politike dhe të respektojnë afatet kushtetuese. Ajo ka paralajmëruar se në rast të dështimit të konstituimit të Kuvendit, Kushtetuta e detyron atë të shpërndajë Kuvendin dhe të shpallë zgjedhje të reja.
Ndërkohë, edhe Gjykata Kushtetuese është vënë në qendër të debatit. Duke iu referuar vendimeve të saj të mëparshme, veçanërisht aktgjykimit nr. KO103/14, theksohet:
“Presidenti i Republikës i propozon Kuvendit për mandatar për formimin e Qeverisë kandidatin e partisë ose koalicionit që ka shumicën në Kuvend.”
Pra, Kurti duhet të sigurojë mbështetjen e të paktën 61 deputetëve, me shkrim ose përmes votës, për të marrë mandatin për të formuar qeverinë.
Opinioni publik pas dështimeve te seacave plenare
Analistët politikë në Prishtinë e shohin krizën si një pasqyrim të mungesës së një kulture politike bashkëpunuese dhe të përpjekjes së vazhdueshme për dominim partiak. Politologu Shkëlzen Maliqi deklaron:
“Vetëvendosje po e përsërit gabimin e parë të saj: po e keqkupton shumicën relative si shumicë absolute. Kriza nuk do të zgjidhet pa kompromis të dhimbshëm.”
Ndërsa analisti Imer Mushkolaj ka shtuar:
“Kur në vend të parimeve të bashkëqeverisjes vendoset egoja politike, krizat janë të pashmangshme. Pasojat do t’i paguajë qytetari.”
Skenarët
Kosova ndodhet sërish në një moment vendimtar për funksionimin e saj institucional. Pavarësisht fitores në zgjedhje, Vetëvendosje nuk ka arritur të ndërtojë ura bashkëpunimi që do të mundësonin zhbllokimin e sistemit.
Nëse palët nuk tregojnë pjekuri politike dhe kompromis, vendi rrezikon të shkojë drejt zgjedhjeve të reja , një proces që mund të thellojë më tej mungesën e besimit të qytetarëve në sistemin demokratik dhe të ndikojë edhe në dinamikën e zgjedhjeve lokale që priten të mbahen në vjeshtë.
