Mark Rowswell, i njohur si “Dashan”, në gjuhën e përsosur kineze “mandarin”. Edhe pse ndodhet në periferi të Nanjingut, zona pas skenës e Teatrit Poly Grand ka një atmosferë që kujton New England. Në një dhomë grimi, rrobat e burgut dhe një kapelë e njohur varen nga muri, ato do të vishen nga Mark Rowswell, një kanadez 59-vjeçar, i cili, derisa të fillojë të flasë gjuhë kineze “mandarin”, duket si dikush që do të lexonte vetëm një skenar në anglisht.
Gjatë katër dekadave, Rowswell ka ndërtuar një karrierë në gjuhën kineze. Duke u bërë i njohur në televizionin e mbështetur nga shteti në fund të viteve 1980 dhe 1990, ai ishte i pari i huaj që u iniciua në “crosstalk”, një formë e specializuar e komedisë stand-up. Këtë vit, pas një pauze trevjeçare, ai po bën turne në vend me një prodhim në gjuhën kineze të “The Shawshank Redemption.” Çdo rol luhet nga një i huaj.
Të mësosh kinezisht është pak si të mësosh tenis në një botë me një miliard Roger Federers, një tenist profesionist nga Zvicra. Por Rowswell, edhe nëse nuk mori një raketë deri në moshën 19-vjeçare, ka aurën e një konkurrenti të Wimbledonit. Mes popullsisë kineze, ku njihet si “Dashan”, ai lehtësisht renditet ndër të huajt më të famshëm. Nëse impresionon një taksist, mund të të flasë me komplimente. Njerëzit në fakt thonë se, flisni kinezisht mirë, por jo aq mirë sa Dashan”, thotë ai disa orë para se të fillojë shfaqja.
Statusi i tij pothuajse mitologjik, si shumë mite, është i lidhur ngushtë me shpirtin e një kombi. Kur Kina u rihap nga mbyllja komuniste në vitet, pak të huaj kishin mësuar bazat e gjuhës. Rowswell, i cili erdhi në 1988 për të studiuar u përfshi shpejt në një proces shpesh të gëzueshëm të ripërkufizimit të botës më të gjerë. Sot, klima ka ndryshuar. Gjatë pandemisë Covid-19, kur Rowswell mbeti në Kanada, Kina u mbyll, ndërkohë kontrolli politik është rreptuar. The Shawshank Redemption, drama e burgut e vitit 1994 e bazuar në një novela të Stephen King që u bë një nga filmat më të njohur amerikanë, është një shfaqje e guximshme për t’u organizuar. Për disa, mund të shikohet si një përfaqësim i një botëkuptimi konkurrues. Por Rowswelli, pavarësisht se ndodhet në një epokë të ndryshme, ende beson në kërkimin e përbashkësisë. “Në anglisht, do të thonim se kjo është një histori për lirinë. Në Kinë, ne do ta shihnim më shumë si një histori për shpresën, por çfarë është ajo që ne shpresojmë? Liri.”- thotë ai.
Ishte në vitin 1988, pak pasi përfundoi studimet në gjuhën kineze në Universitetin e Torontos, që Roësëelli luajti për herë të parë rolin e Dashan. Emri, që do të thotë “Mali i Madh”, iu dha për një skeç në televizionin shtetëror “China Central Television” ku dy të huaj flisnin kinezisht të zakonshëm. Është e vështirë të imagjinohet se dikush tjetër mund të arrijë një reputacion të tillë kaq shpejt, ose ndonjëherë. Por mandarin modern, si hekurudhat, mediat masive, shkollat dhe tregu i aksioneve që u rihap, ishte pjesë e një ushtrie ndërtimi të kombit të shekullit të 20-të. Një gjuhë përbashkuese e përmirësuar. Shumë njerëz në Kinë ishin dhe akoma janë, folës të dialekteve që mbeten të ndryshme nga ajo. “Mendoj se ka një ndjenjë shumë, shumë të thellë në Kinë që ata janë të keqkuptuar në një nivel shumë themelor dhe ata kurrë nuk do të kuptohen.”, tha Rowswell.
Spektakli i një kanadezi që përcjell tingujt e përkufizuar zyrtarisht të vendit goditi një akord. “Kjo ide e foljes kinezisht më mirë se kinezët ishte ngushëlluese kulturore. Mendoj se kishte një ankth të vërtetë për humbjen e kulturës dhe gjuhës kineze”, thotë Rowswell. Ai përmend rutinën për crosstalk: “Unë do të isha nxënësi i huaj dhe do të punoja me mësuesin tim kinez, por gjithmonë do të merrja më të mirën nga mësuesi im dhe kjo u bë një lloj skeci komik.”
Gjithçka më e dukshme për Rowswell është zëri i tij, një instrument që mbetet i rregulluar me kujdes, pa marrë parasysh sa gjatë e luan. Kështu, ndërsa ishte jashtë Kinës për tre vjet gjatë pandemisë, ai krijoi një studio regjistrimi zëri në Kanada. Projekti i tij i parë ishte një përkthim në kinez të kujtimeve të një doktori kanadez në provincën Henan në vitet 1930 britanikët dhe amerikanët do të ishin në Pekin ose Shangai, por “vendet më të vogla si Kanadaja” do të ishin në thellësi. Ishte një “salut” për gjyshërit e tij, kanadezë që jetuan në Kinë në vitet 1920 si misionarë anglezë. Në atë kohë kishte tuberkuloz të përhapur. “Ata erdhën me tre fëmijë dhe lanë vetëm një,” thotë ai.
Pas kësaj, ai së shpejti kaloi në poezinë klasike kineze, të cilën e reciton me muzikë. Mund të pritej që ai ta kishte studiuar atë tashmë, para ose gjatë ngjitjes së tij, siç bëjnë shumë studentë perëndimorë të Kinës. “Është shumë e komplikuar, shumë e avancuar. Ai ka një databazë të disa qindra poezi tani.”, tha ai. Recitimet e tij, të cilat i mëson përmendësh, kanë dhjetëra miliona shikime në platformat e mediave sociale.
Për të lexuar artikullin origjinal, klikoni “FINACIAL TIMES”
