Përpjekja shumëvjeçare për ta afruar ish-presidentin iranian si një aset të inteligjencës arriti kulmin me një operacion dramatik për ta dërguar atë në një strehë të sigurt izraelite gjatë ditëve të para të luftës. Megjithatë, plani dështoi.
Në fillim të vitit 2024, rektori i një universiteti në Budapest mori një kërkesë tronditëse nga një zyrtar i lartë i qeverisë hungareze.
Zyrtari i tha rektorit, Profesor Gergely Deli, se Universiteti i Shërbimit Publik Ludovika duhet të mbante një konferencë për ndryshimet klimatike dhe t’i dërgonte një ftesë një mysafiri të pazakontë, Mahmoud Ahmadinejad, ish-presidentit të urryer gjerësisht të Iranit.
Arsyeja ishte edhe më shokuese. Zyrtari i tha zotit Deli se konferenca ishte thjesht një maskim që zoti Ahmadinejad të zhvillonte diskutime sekrete në Budapest me operativë të inteligjencës nga Izraeli, armiku i betuar i zotit Ahmadinejad.
Zoti Deli e dinte se kjo ftesë mund të njolloste si reputacionin e tij, ashtu edhe atë të universitetit. Megjithatë, ai tha në një intervistë se besonte se me këtë veprim mund të po luante një rol në shpëtimin e jetëve të njerëzve.
“Ke dy armiq, dhe nëse këta armiq duan të flasin me njëri-tjetrin, atëherë është më mirë të bësh çfarë mundesh që t’i bësh ata të flasin,” tha ai.
Vizita e zotit Ahmadinejad në universitet në vitin 2024, si dhe një e dytë vitin pasues, ishin pjesë e një përpjekjeje shumëvjeçare të Izraelit për ta përgatitur atë si një aset të inteligjencës, i cili, kur të vinte koha, mund të ngritej në krye si udhëheqësi i ri i Iranit. Kjo bëhet e ditur nga zyrtarë amerikanë dhe iranianë të njohur me operacionin, të cilët folën në kushte anonimiteti për të përshkruar të dhëna sensitive të inteligjencës.
Rekrutimi i zotit Ahmadinejad ishte i një prioriteti të tillë për Izraelin, saqë shefi i atëhershëm i spiunazhit të vendit, David Barnea, madje udhëtoi vetë në kryeqytetin hungarez në vitin 2024 për t’u takuar personalisht me zotin Ahmadinejad, sipas ish-zyrtarëve amerikanë. Shpejt pas kësaj, thanë ata, Mossad-i, shërbimi i jashtëm i inteligjencës i Izraelit, njoftoi CIA-n se kishte qenë në kontakt me zotin Ahmadinejad.
Vendimi i Izraelit për të ndërtuar një plan për ndryshimin e regjimit rreth zotit Ahmadinejad është një kthesë e jashtëzakonshme në historinë e marrëdhënieve të vendit me ish-presidentin, i cili njihej për përshpejtimin e programit bërthamor të Iranit, thirrjet e rregullta për shkatërrimin e Izraelit dhe mohimin e Holokaustit.
Në vitet e fundit, sipas zyrtarëve amerikanë, Izraeli i pagoi fshehurazi para zotit Ahmadinejad për strehim dhe udhëtime, dhe operativët izraelitë u takuan me të jashtë shtetit në disa raste, përfshirë gjatë udhëtimeve të tij në Budapest.
Vajtoret u mblodhën në varrimin e ish-udhëheqësit suprem të Iranit, Ayatollah Ali Khamenei, në Teheran javën e kaluar. Foto Credits Emile Ducke për The New York Times
Kjo përpjekje kulmoi në fund të shkurtit të këtij viti, gjatë ditëve të para të luftës amerikano-izraelite kundër Iranit, me një operacion guximtar për të zhvendosur ish-udhëheqësin, i cili kishte jetuar nën mbikëqyrje të rreptë në Teheran. Qëllimi: Vënia në lëvizje e planit për rrëzimin e regjimit aktual dhe sjelljen në pushtet të Ahmadinejad-it. Plani dështoi.
Më 28 shkurt, një sulm ajror izraelit goditi kompleksin e zotit Ahmadinejad, duke shënjestruar ndërtesën e truprojave të tij dhe automjetin e tij të blinduar. Pas sulmit, sipas katër zyrtarëve të lartë iranianë, një makinë e zezë e llojit Peugeot mbërriti, mori zotin Ahmadinejad dhe e largoi atë me shpejtësi të madhe nga skena kaotike.
Zyrtarët amerikanë dhe iranianë me njohuri për operacionin dhanë se makina drejtohej nga operativë të Mossad-it, të cilët e çuan zotin Ahmadinejad në një shtëpi të sigurt sekrete në Iran.
Megjithatë, ish-udhëheqësi iranian ishte i pakënaqur nga ky operacion i ethshëm shpëtimi dhe dukej se kishte humbur shpresat te plani izraelit për rikthimin e tij në pushtet, sipas personave që kanë dijeni për ngjarjen.
Ai përfundimisht u largua nga shtëpia e sigurt në rrethana që mbeten ende të paqarta. Zoti Ahmadinejad nuk u pa më në publik deri të hënën e kaluar, kur bëri një paraqitje të shkurtër në procesionin mortor për udhëheqësin suprem të vrarë, Ayatollah Ali Khamenei.
Statusi i tij aktual mbetet i pasigurt. Por katër zyrtarë të lartë iranianë thanë se zoti Ahmadinejad ishte në paraburgim nga krahu i inteligjencës së Korpusit të Gardës Revolucionare Islamike, nën arrest shtëpie tani që Irani ka marrë vesh për pjesën më të madhe të ndërveprimeve të tij me Izraelin.
Zyrtarët izraelitë nuk kanë komentuar publikisht për planin për të instaluar zotin Ahmadinejad si udhëheqës të Iranit, i cili ishte pjesë e një përpjekjeje më të gjerë për të rrëzuar qeverinë në Teheran. Një element tjetër përfshinte armatosjen dhe stërvitjen e forcave opozitare kurde iraniane me bazë në Irakun verior për të kaluar në Iranin perëndimor, për të mbajtur territor nën kontroll dhe përfundimisht për të lëvizur drejt kryeqytetit Teheran, një përpjekje që nuk u realizua kurrë.
Plani për ndryshimin e regjimit përfshinte një “sekuencë operacionesh speciale, shumë, shumë unike, që supozohej të ndodhte”, tha Tamir Hayman, një ish-shef i inteligjencës për Forcat Mbrojtëse të Izraelit, në emisionin e diskutimeve të PBS “Firing Line” në maj, pasi The New York Times zbuloi për herë të parë detaje të rolit të zotit Ahmadinejad në plan. “Dhe Ahmadinejad ishte pjesë e asaj sekuence.” Zyrtarët e Mossad-it nuk iu përgjigjën kërkesave për koment.
Një kthesë pas-presidenciale
Si president i Iranit nga viti 2005 deri në 2013, zoti Ahmadinejad ishte politikani më i shquar i linjës së ashpër të vendit. Ai fliste për eliminimin e Izraelit dhe, nën udhëheqjen e tij, Irani rifilloi një program për pasurimin e uranit, duke ngritur dyshime se po ndiqte një program sekret të armëve bërthamore. Zoti Ahmadinejad urdhëroi shtypje të dhunshme të një kryengritjeje mbarëkombëtare që kontestonte rizgjedhjen e tij në vitin 2009, dhe, nën sundimin e tij, gjyqësori ekzekutoi në masë disidentët dhe burgosi kundërshtarët e rivalët.
Por në vitet pasi la presidencën, zoti Ahmadinejad i zbuti pikëpamjet e tij dhe e uli tonin e retorikës anti-izraelite që kishte karakterizuar kohën e tij në detyrë. Ai shpesh ishte i etur për të shfaqur anën e tij të moderuar të sapokrijuar, duke dhënë intervista dhe duke mbajtur fjalime në të cilat jepte mendime për kulturën e muzikës pop të Iranit, kritikonte forcat e sigurisë së vendit për shtypjet e rrepta dhe akuzonte klasën sunduese për korrupsion financiar.
Ai e braktisi xhaketën e tij të erës prej doku ngjyrë kaki dhe me përmasa të mëdha që e kishte si firmë të tijën, dhe filloi të vishte kostume të qepura me porosi. Ai rregulloi mjekrën e tij të çrregullt, dukej se bënte trajtime me botoks dhe filloi të mësonte anglisht.
Në zyrën e tij në Teheran, ai mbante takime publike prej një ore çdo mëngjes për të dëgjuar ankesat e njerëzve të thjeshtë, disa prej të cilëve vinin tek ai duke kërkuar ndihmë për të naviguar nëpër burokracinë shtetërore. Me raste, ai u shkruante letra ministrive të qeverisë duke u rekomanduar aplikuesit për kredi. Ai udhëtonte rregullisht nëpër vend, duke u takuar me mbështetësit si në qytete ashtu edhe në provincat rurale.
Marrëdhënia e zotit Ahmadinejad me qeverinë iraniane ishte e komplikuar. Udhëheqësit e lartë e margjinalizuan atë dhe ia kufizuan lëvizjet, megjithatë ata i lejuan një vend krahas zyrtarëve të tjerë të lartë në një këshill të nivelit të lartë që këshillon udhëheqësin suprem. Ai mori pjesë në mbledhjen e këshillit në shkurt, pak ditë para se të fillonte lufta. Shumë njerëz në Iran panë motive politike cinike në transformimin e zotit Ahmadinejad, të cilin e shihnin si një përpjekje për të lëmuar kredencialet e tij populiste dhe për t’u distancuar nga zyrtarët në pushtet. Ai ruajti një bazë mbështetjeje mes iranianëve të klasës punëtore, dhe këshilltarët e tij ishin të sigurt se qëllimi i tij ishte që një ditë të kthehej në pushtet.
Zoti Ahmadinejad duke vizituar qendrën bërthamore të Natanzit në Isfahan të Iranit, në vitin 2008, në një fotografi të realizuar nga mediat shtetërore iraniane.
“Ahmadinejad nuk do ta bënte këtë për para. Ai ka para; ai ka një rrjet të gjerë ekonomik. Ai do ta bënte për pushtet. Ai dëshiron të jetë në timonin e pushtetit,” tha në një intervistë telefonike Abdolreza Davari, një ish-bashkëpunëtor i ngushtë dhe këshilltar i lartë i zotit Ahmadinejad. Dy burrat patën një prishje marrëdhëniesh disa vite më parë.
Zoti Ahmadinejad u tregoi një numri të vogël të bashkëpunëtorëve dhe njerëzve të tij më të besuar për ambiciet e tij për t’u bërë udhëheqësi i ardhshëm i Iranit me ndihmën e fuqive të huaja, sipas një bashkëpunëtori në rrethin e tij të ngushtë, i cili foli në kushte anonimiteti për të përshkruar diskutimet private.
Zoti Ahmadinejad u zhgënjye nga sistemi i republikës islamike pasi u skualifikua për të kandiduar për president tri herë, tha bashkëpunëtori, dhe arriti në përfundimin se ai nuk mund të ngjitej në pushtet për sa kohë që sistemi aktual mbetej në fuqi.
Ai ishte i shqetësuar se, në rast të një lufte dhe ndryshimi regjimi, amerikanët dhe izraelitët do të zgjidhnin ndonjë figurë opozitare jashtë Iranit që nuk e njihte vendin dhe Irani do të destabilizohej, tha bashkëpunëtori. Ai e përshkruante veten para atyre që kishte rrotull si dikush që mund të luante rolin e një reformatori, si ish-presidenti rus Boris Yeltsin, dhe tha se nëse do të vinte në pushtet, Irani do ta njihte Izraelin dhe do të normalizonte marrëdhëniet si pjesë e Marrëveshjeve të Abrahamit të Presidentit Trump, tha bashkëpunëtori.
Agjencitë izraelite të inteligjencës po ndiqnin nga afër përçarjen që po gatuhej midis zotit Ahmadinejad dhe regjimit iranian gjatë kësaj periudhe, sipas dy zyrtarëve izraelitë të mbrojtjes të njohur me vlerësimet e inteligjencës në atë kohë. Me interes të veçantë, thanë zyrtarët, ishte pakënaqësia e madhe në rritje e zotit Ahmadinejad ndaj Ayatollah Khamenei-t dhe figurave të tjera të larta që e kishin skualifikuar zotin Ahmadinejad nga kandidimi përsëri për president.
Zoti Ahmadinejad u tregoi një numri të vogël bashkëpunëtorësh dhe njerëzish të tij të besuar rreth ambicieve të tij për t’u bërë udhëheqësi i ardhshëm i Iranit me ndihmën e fuqive të huaja. Foto: Arash Khamooshi/Polaris për The New York Times
Takimet jashtë shtetit
Është e paqartë se kur operativët izraelitë tentuan për herë të parë të rekrutonin zotin Ahmadinejad. Zyrtarët iranianë dhanë se kishte pasur të paktën disa kontakte gjatë një udhëtimi të vitit 2023 që zoti Ahmadinejad bëri në Guatemalë për të marrë pjesë në një konferencë të përqendruar te mjedisi. Ftesa erdhi nga qeveria e Guatemalës, një vend që ka lidhje më të ngushta diplomatike me Izraelin sesa shumica në Amerikën Latine.
Zoti Ahmadinejad thuajse nuk e bëri fare udhëtimin, pasi u ndalua në aeroportin e Teheranit nga forcat e sigurisë, të cilat refuzuan t’i lëshonin një biletë nisjeje dhe ta linin të largohej nga vendi.
Ai organizoi një protestë ulur prej disa orësh në aeroport, gjë që u kthye në një spektakël publik teksa bënte fotografi me udhëtarë të thjeshtë iranianë, me stafin e aeroportit e të linjave ajrore dhe postonte përditësime në faqet e tij të mediave sociale.
Në fund, autoritetet iraniane e lejuan zotin Ahmadinejad të hipte në avion dhe të merrte pjesë në konferencë.
“Disa njerëz më thanë të mos udhëtoja në Guatemalë; u thashë se më ftoi vëllai im, ministri i mjedisit,” tha zoti Ahmadinejad në një nga videot e udhëtimit. “Ky është një vend shumë i rëndësishëm në Amerikën Latine.”
Vitin pasues, ai bëri udhëtimin e tij të parë në Hungari për të marrë pjesë në konferencën e Universitetit Ludovika, duke u takuar në Budapest me zotin Barnea, i cili udhëhoqi Mossad-in për pesë vjet, deri muajin e kaluar.
Hungaria, e cila udhëhiqej në atë kohë nga kryeministri i krahut të djathtë Viktor Orban, kishte ndoshta lidhje më të ngushta me Izraelin se çdo komb tjetër evropian, dhe zoti Orban dhe Kryeministri Benjamin Netanyahu i Izraelit bënin udhëtime në vendet e njëri-tjetrit. Zoti Netanyahu mbajti një fjalim të tijin në prill të vitit 2025 në Universitetin Ludovika, i cili e vlerësoi atë me një çmim për shërbimin publik.
Kryeministri i Izraelit, Benjamin Netanyahu, duke marrë një çmim nga Gergely Deli, rektori i Universitetit ‘Ludovika’ në Budapest, vitin e kaluar. Foto: Marton Monus/Reuters
“Dy muaj më vonë, Z. Ahmadinejad u kthye në Budapest, vetëm pak ditë para se Izraeli të fillonte një luftë në Iran, një vizitë që ishte një mbulim për të që ai të takohej me operativë të inteligjencës izraelite.”
Roja e tij iraniane e sigurisë nga njësia Ansar e Gardës, të cilët e shoqëronin z. Ahmadinejad në të gjitha udhëtimet e tij jashtë shtetit, raportuan se, në të paktën dy raste, ai kishte arritur të shkëputej nga skuadra e tij e sigurisë dhe të zhdukej për takime të gjata gjatë udhëtimit të qershorit 2025. Në një raport rreth udhëtimit, rojet e sigurisë thanë se kishin ballafaquar z. Ahmadinejad lidhur me zhdukjet e tij, dhe se ai u kishte thënë atyre se kishte qenë duke u takuar me profesorë universitarë, sipas dy anëtarëve të Gardës Iraniane dhe një zyrtari të inteligjencës.
Në konferencën universitare, ish-presidenti iranian mbajti një ligjëratë në anglisht, duke i habitur pjesëmarrësit ngaqë hoqi dorë nga vargu karakteristik i Kuranit që dikur e recitonte në fillim të çdo fjalimi.
I veshur me një kostum të qepur pas trupit me ngjyrë blu të errët, ai foli për “njerëzimin e përbashkët” dhe një “rend botëror në ndryshim”, duke ofruar pikëpamjet e tij se si mund të shfaqej një botë e re, sipas videove nga udhëtimi të postuara në faqen e tij të rrjeteve sociale.
Ai i dhuroi z. Deli, rektorit të universitetit, një kopje të Librit të Mbretërve, nga poeti i lashtë iranian Ferdowsi. Z. Deli i dha z. Ahmadinejad një emblemë të universitetit.
Në një intervistë muajin e kaluar, z. Deli tha se, duke i dërguar një ftesë z. Ahmadinejad, ai kishte luajtur rolin e një “strohmann” — gjermanisht për “frontman” (njeri i rremë në krye) ose “puppet” (kukull).
Deri javën e kaluar, z. Ahmadinejad nuk ishte parë në publik që nga fundi i shkurtit, kur ai u largua me shpejtësi nga shtëpia e tij në Teheran me Peugeot-in e zi.
Të hënën e kaluar, ai bëri një shfaqje të shkurtër dhe të papritur si pjesë e procesionit mortor të Ajatollah Khamenei-t. Videot nga procesioni tregonin z. Ahmadinejad, i veshur me një xhaketë të trashë në nxehtësinë prej 90 gradësh (rreth 32°C), me një maskë kirurgjikale të tërhequr poshtë mjekrës. Dy ish-presidentët e tjerë të Iranit, Hassan Rouhani dhe Mohammad Khatami, nuk ishin të ftuar dhe nuk u shfaqën në asnjë prej ceremonive mortore.
Z. Ahmadinejad qëndronte me kokën ulur, pa folur, i rrethuar nga të gjitha anët nga njerëz që dukeshin se ishin roje sigurie.
Ky shkrim është pronësi intelektuale e TheNewYorkTimes
