Dy nëntori është dita Ndërkombëtare për t’i dhënë fund pandëshkueshmërisë për krimet kundër gazetarëve. Organizata e Kombeve të Bashkuara thotë se dhënia fund e pandëshkueshmërisë së krimeve kundër profesionistëve të medias është një nga sfidat më të rëndësishme dhe komplekse të kohëve të fundit dhe një parakusht thelbësor për të garantuar lirinë e shprehjes dhe aksesin në informacion për të gjithë qytetarët.
87 gazetarë të vrarë në të gjithë botën në vitin 2024
Shumë gazetarë paguajnë një çmim të lartë, duke përfshirë torturën, rrëmbimin e deri dhe vdekjen për prodhimin e informacionit të pavarur, të besueshëm dhe të verifikueshëm. Sidomos ata që raportojnë nga zonat e krizës dhe konfliktit. Ndonëse nga viti 2017 e në vazhdim UNESCO regjistroi një ulje graduale të punonjësve të medias të vrarë në zonat e konfliktit, kohët e fundit tendenca është ndryshuar. Monitorimi i UNESCO-s në vitin 2023 regjistroi më shumë se 50% të vrasjeve të gazetarëve të ndodhura në zonat e krizës dhe konfliktit, gjë që vazhdoi me shifra të larta dhe në gjysmën e parë të 2024. Këto tragjedi janë vetëm maja e ajsbergut. Infrastruktura mediatike shpesh dëmtohet ose shkatërrohet dhe gazetarët përballen me sulme fizike, ndalim, konfiskim të pajisjeve ose mohim të aksesit në faqet e raportimit. Shumë janë të detyruar të ikin ose të ndërpresin punën e tyre, duke rrezikuar t’i kthejnë zonat e konfliktit në “zona të heshtjes“.
Pavarësisht nëse raportojnë për konflikte, fatkeqësi humanitare, kriza klimatike apo shëndetësore, gazetarët vazhdojnë të përballen me kërcënime joproporcionale dhe nivele më të larta të mosndëshkimit për vrasjet jashtëgjyqësore, torturat, zhdukjet me forcë dhe ndalimet arbitrare, si dhe frikësimet dhe ngacmimet, si jashtë dhe online. Sipas Komitetit për mbrojtjen e gazetarëve (CPJ) këtë vit deri më tani janë vrarë plot 87 gazetarë dhe punonjës të tjerë të medias në të gjithë botën. Nga këta, për 15 prej tyre ende nuk janë zbuluar motivet pas krimit. Dhe 11 prej tyre janë gra. Dhe këto nuk përfshijnë të dhënat për muajt e fundit.
80% e krimeve ndaj gazetarëve të pandëshkuara
Këtë vit, Dita Ndërkombëtare përkon me raportin dyvjeçar të Drejtorit të Përgjithshëm të UNESCO-s mbi sigurinë e gazetarëve dhe çështjen e mosndëshkimit, i cili regjistroi një rritje prej 38 për qind në numrin e vrasjeve të gazetarëve në krahasim me studimin e mëparshëm. Në mesazhin e tij të vitit 2024 për Ditën, Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së António Guterres vuri në dukje se Gaza ka parë numrin më të madh të vrasjeve të gazetarëve dhe punonjësve të medias në çdo luftë në dekada dhe u bëri thirrje qeverive të ndërmarrin hapa urgjent për të mbrojtur gazetarët, për të hetuar krimet kundër tyre dhe të ndjekë penalisht autorët.
Në nivel global, askush nuk është përgjegjës për pothuajse 85% të rasteve kur gazetarët janë vënë në shënjestër të drejtpërdrejtë si hakmarrje për punën e tyre mes viteve 2006 dhe 2014. Amerika Latine dhe Karaibet vazhdojnë të jenë rajoni me numrin më të madh të vrasjeve të gazetarëve. Që nga viti 1993, më shumë se 1700 gazetarë janë vrarë për raportimin e lajmeve dhe sjelljen e informacionit në publik. Në nëntë nga dhjetë raste vrasësit mbeten të pandëshkuar, sipas Observatorit të UNESCO-s.
Ndërsa CPJ gjatë një periudhe 10-vjeçare të përfshirë në indeks, ka identifikuar 241 vrasje ku kishte prova të qarta se vrasjet ishin të lidhura drejtpërdrejt me punën e një personi. Por më pak se 4% e të vrarëve arritën drejtësi të plotë; 19% morën drejtësi të pjesshme, që do të thotë se disa nga vrasësit e tyre u vunë në përgjegjësi; dhe 77% e mbetur nuk morën drejtësi.
Mosndëshkimi çon në më shumë vrasje dhe shpesh është një simptomë e përkeqësimit të konfliktit dhe prishjes së ligjit dhe sistemeve gjyqësore. Për një kohë të gjatë, një nga vendet më të rrezikshme në botë për median, Meksika raportoi një rritje të dhunës vdekjeprurëse në vitin 2024 pas rënies nga nivelet rekord që pati në viti 2022. Ndërsa vrasjet janë forma më ekstreme e censurës mediatike, gazetarët gjithashtu u nënshtrohen kërcënimeve të tjera të panumërta – duke filluar nga rrëmbimi, tortura dhe sulme të tjera fizike deri te ngacmimet, veçanërisht në sferën dixhitale. Kërcënimet për dhunë dhe sulmet ndaj gazetarëve, në veçanti, krijojnë një klimë frike për profesionistët e medias, duke penguar qarkullimin e lirë të informacionit, opinioneve dhe ideve për të gjithë qytetarët.
Gratë gazetare ndikohen veçanërisht nga kërcënimet dhe sulmet, veçanërisht nga ato të bëra në internet. Sipas një anketimi të UNESCO-s, 73 përqind e grave gazetare të pyetura thanë se ishin kërcënuar, frikësuar dhe fyer në internet në lidhje me punën e tyre. UNESCO është e shqetësuar se mosndëshkimi dëmton shoqëri të tëra duke mbuluar abuzimet serioze të të drejtave të njeriut, korrupsionin dhe krimin. Nga ana tjetër, sistemet e drejtësisë që hetojnë me vrull të gjitha kërcënimet e dhunës ndaj gazetarëve dërgojnë një mesazh të fuqishëm se shoqëria nuk do të tolerojë sulmet ndaj gazetarëve dhe kundër të drejtës për lirinë e shprehjes për të gjithë.
